De woorden rondom een onbekend woord helpen je bepalen welke betekenis past. Let op wie iets doet, wat er gebeurt en welke details de zin geeft
De zin geeft de betekenis richting
Een woord kan meer dan één betekenis hebben. Kijk daarom niet alleen naar het woord zelf, maar lees de hele zin. Wie handelt erin? Wat gebeurt er? Welke andere woorden geven een aanwijzing? In ‘Draai de kraan dicht’ wijst het werkwoord ‘draaien’ op de draaiknop waar water uit komt. Een hijstoestel kan ook een kraan heten, maar dat past hier niet bij de handeling
Drie aanwijzingen om op te letten
Van zin naar betekenis
Zoek de handeling
Werkwoorden vertellen vaak wat er gebeurt. Bij ‘De eenden zwemmen in de sloot’ maakt ‘zwemmen’ duidelijk dat ‘sloot’ een waterloop is, geen willekeurige strook land
Let op wie of wat erbij betrokken is
Een persoon, voorwerp of dier kan de mogelijke betekenis beperken. In ‘Een grote kraan tilt de balken omhoog’ verwijzen ‘tilt’ en ‘balken’ naar een hijstoestel
Controleer of de hele zin klopt
Vervang het woord in gedachten door een korte omschrijving. Als de zin dan natuurlijk en logisch blijft, heb je een goede kandidaat. Zo voorkom je dat je alleen op een losse associatie afgaat
Woorden in hun omgeving
- kraan
- Een draaiknop waar water uit komt, of een hijstoestel
- Draai de kraan dicht
- lenen
- Iets tijdelijk van een ander krijgen of aan een ander geven
- Mag ik jouw pen lenen?
- sloot
- Smalle gegraven waterloop langs een weiland
- De eenden zwemmen in de sloot
- markt
- Plein waar kramen staan met allerlei koopwaar
- De markt begint om acht uur
Een plausibele afleider is nog geen goed antwoord
Een afleider kan op zichzelf een echte betekenis zijn, maar toch niet bij de zin passen. Dat maakt context lezen anders dan een definitie uit je hoofd oplepelen. Bij ‘Een grote kraan tilt de balken omhoog’ is de waterkraan een geloofwaardige afleider, want dat is ook een betekenis van ‘kraan’. De woorden ‘tilt de balken omhoog’ geven de doorslag: ze beschrijven een hijstoestel
Vergelijk de aanwijzingen
Draai de kraan dicht
‘Draai’ en ‘dicht’ passen bij een draaiknop waar water uit komt. Het hijstoestel is hier de afleider, want dat draai je niet dicht
Een grote kraan tilt de balken omhoog
‘Tilt de balken omhoog’ past bij een hijstoestel. De waterkraan is hier de afleider, ook al is die betekenis op zichzelf correct
| Zin | Aanwijzing | Betekenis die past |
|---|---|---|
| Mag ik jouw pen lenen? | ‘Mag ik’ en ‘jouw pen’ | Tijdelijk iets van een ander krijgen |
| Hij wil geld lenen voor een auto | Hij wil geld gebruiken voor een aankoop | Tijdelijk iets krijgen |
| De markt begint om acht uur | Een tijdstip waarop iets begint | De plek met kramen en koopwaar |
Let ook op kleine verschillen in de situatie. Bij ‘Mag ik jouw pen lenen?’ vraagt de spreker om iets dat van een ander is. De betekenis ‘aan een ander geven’ hoort ook bij ‘lenen’, maar past niet bij deze vraag. De rest van de zin helpt je de juiste kant van de betekenis te kiezen
Welke betekenis van ‘kraan’ past in ‘Een grote kraan tilt de balken omhoog’?
Toon antwoord
Optie 2, ‘een hijstoestel’, is juist omdat de kraan in de zin balken omhoog tilt. Een waterkraan draait dicht of open, en een sloot is een waterloop
Maak van een woordspel een leesoefening
Na een spel laat Worduel bij het woord de woordsoort, betekenis en twee voorbeeldzinnen zien. Gebruik die informatie om te controleren welke aanwijzingen je eerder hebt gemist. Kijk bijvoorbeeld of het woord een zelfstandig naamwoord of werkwoord is en vergelijk de voorbeeldzinnen: dezelfde betekenis hoeft niet in elke situatie op dezelfde manier naar voren te komen
Een korte controle na je gok
- Welke woorden in de zin ondersteunen mijn keuze?
- Welke andere betekenis leek ook mogelijk, en waarom past die minder goed?
- Kan ik de betekenis in mijn eigen woorden uitleggen?
Zo oefen je niet alleen met het herkennen van een woord, maar ook met het lezen van de context. Een verkeerde keuze is daarbij nuttige informatie: ga terug naar de zin en zoek het detail dat de afleider uitsluit